Poziom wapnia we krwi a osteoporoza. Jaka jest korelacja?

Przyczyn osteoporozy wtórnej może być wiele. Wśród nich często wymienia się jednak niedobór wapnia oraz witaminy D. Wapń jest niezbędny do prawidłowej mineralizacji kości, podczas gdy witamina D usprawnia jego absorpcję. Czy można ocenić ryzyko osteoporozy, badając poziom wapnia we krwi?

Rola wapnia w profilaktyce osteoporozy

Wapń jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowej mineralizacji i wzrostu kośćca. Około 90% masy kostnej stanowi tzw. hydroksyapatyt, czyli połączenie wapnia z fosforem. Zapotrzebowanie na wapń zależy od wieku, stylu życia i płci, przy czym za optymalną uważa się dawkę dobową między 1000 a 1300 mg jonów wapnia.

Osteoblasty w obecności jonów wapniowych ulegają przekształceniu w osteocyty umiejscowione w jamach kostnych i otoczone tkanką zmineralizowaną. Niskie spożycie wapnia zmusza organizm, aby uwolnił on zasoby jonów wapniowych gromadzonych w kośćcu.

W efekcie do krwi trafia wapń, aby wyrównać niedobory, ale jednocześnie ubywa go w kościach, prowadząc do zmniejszenia ich gęstości mineralnej – BMD (ang. Bone Mass Density). Spożycie odpowiedniej ilości wapnia pozwala ograniczyć resorpcję tkanki kostnej, ponieważ nie ma konieczności uwalniania nagromadzonych zasobów.

Osteoporoza a poziom wapnia we krwi. Czy są ze sobą powiązane?

W literaturze wskazuje się, że długotrwały niedobór wapnia i witaminy D stanowi czynnik ryzyka w rozwoju osteoporozy. W jednym z badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „Lancet” i trwających 3,5 roku można przeczytać, że przyjmowanie przez pacjentów samego wapnia albo wapnia wraz z witaminą D przyczyniło się do:

• redukcji ryzyka złamań kości o 12%,
• zmniejszenia utraty BMD bliższego odcinka kości udowej o 0,54%,
• zmniejszenia utraty BMD odcinka lędźwiowego kręgosłupa o 1,19%.

Co istotne, skuteczność terapii nie była zależna od płci, wieku i wcześniej przebytych złamań. Takich badań można by przytoczyć znacznie więcej, ale wszystkie one prowadzą do prostej konkluzji. Wysokie spożycie wapnia pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu BMD, zmniejsza resorpcję kości, w tym także tę związaną ze zmianami hormonalnymi kobiet w okresie okołomenopauzalnym.

Prawidłowy poziom wapnia we krwi określany jest mianem normokalcemii. Występuje, gdy w surowicy krwi znajduje się między 2,25 a 2,75 mmol/l. Ewentualne odstępstwa od normy należy konsultować z lekarzem.

Zarówno niski, jak i wysoki poziom wapnia we krwi może sygnalizować zaczątki osteoporozy. W pierwszym przypadku niedobór wapnia powoduje konieczność uwolnienia go z kości. Z kolei zaś hiperkalcemia może oznaczać zwiększoną resorpcję kości i ich szybsze rzeszotnienie.

W artykule pt. „Bone mineral density in primary care patients related to serum calcium concentrations: a longitudinal cohort study from Sweden” wykazano, że pacjenci, u których poziom wapnia we krwi przekracza górną granicę normy, częściej cierpią z powodu osteoporozy niż osoby, u których występuje normokalcemia. W zależności od stopnia zaawansowania hiperkalcemii, u pacjentów stosuje się:

• leki hamujące resorpcję kości,
• glikokortykosteroidy,
• w ciężkich przypadkach dializę.

Jak zadbać o podaż wapnia?

W celu uzupełnienia podaży wapnia należy spożywać takie produkty jak jogurty, sery, maślanki i kefiry, a także sezam, orzechy, rośliny strączkowe i nasiona chia. Warto też sięgnąć po preparaty zawierające wapń i witaminę D, aby efektywnie hamować rozwój osteoporozy. Pamiętaj jednak, aby wdrożenie leków bez recepty zawsze konsultować z lekarzem.

Bibliografia:

1. Dalemo S., Eggertsen R., Hjerpe P., Almqvist E. G., Boström K. B., Bone mineral density in primary care patients related to serum calcium concentrations: a longitudinal cohort study from Sweden, Scandinavian Journal of Primary Health Care 2018, 36(2):198-206.
2. Heaney, R. P., Calcium, Dairy Products and Osteoporosis, Journal of the American College of Nutrition 2000, 19(sup2), 83S-99S.
3. Smektała A., Dobosz A., Osteoporoza – patofizjologia, objawy, profilaktyka i leczenie, Farmacja Polska 2020, tom 76, nr 6, s. 344-352.
4. Sunyecz J. A., The use of calcium and vitamin D in the management of osteoporosis, Therapeutics And Clinical Risk Management 2008, 4(4):827-836.
5. Tang B. M. i in., Use of calcium or calcium in combination with vitamin D supplementation to prevent fractures of bone in people aged 50 years and older: a meta-analysis, Lancet 2007; 370: 657-666.