Osteoporoza a praca fizyczna. Na co uważać i czy to bezpieczne?

Osteoporoza to przewlekła choroba metaboliczna kości, która w głównej mierze dotyka kobiet po menopauzie. Jak można przeczytać na stronie Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu, w Polsce cierpi na nią nawet 30% kobiet po 50. r. ż. Ze względu na postępujący charakter schorzenia oraz zwiększone ryzyko niebezpiecznych złamań kości pojawia się pytanie, czy diagnoza osteoporozy nie stanowi przeszkody w pracy fizycznej?

Osteoporoza i praca fizyczna – czy choroba ogranicza aktywność zawodową?

To, czy osteoporoza ogranicza aktywność zawodową, zależy od wielu czynników. Ważne jest m.in. to, jakiego rodzaju pracę wykonujesz, zaawansowanie choroby oraz Twój ogólny stan zdrowia. W początkowym stadium osteoporoza przebiega bezobjawowo. Bardzo często diagnozowana jest w chwili, kiedy dojdzie do pierwszego złamania.

W przypadku osób cierpiących na osteoporozę to właśnie praca fizyczna wiąże się z większym ryzykiem niekorzystnych następstw. Wśród największych zagrożeń w tym zakresie należy wymienić:

• dźwiganie ciężkich przedmiotów – codzienny kontakt ciała z ciężarami prowadzi do nadmiernego obciążenia szkieletu, co w konsekwencji zwiększa ryzyko złamań
• praca na wysokościach – praca w takiej formie jest obarczona ryzykiem upadków, które mogą generować urazy
• obsługa maszyn generujących wibracje i wstrząsy – długotrwała ekspozycja na wibracje może prowadzić do powstawania mikrourazów oraz osłabienia tkanki kostnej
• praca w pozycji wymuszającej długotrwałe stanie lub pochylanie się – pogarsza kondycję układu kostnego, powoduje zmęczenie mięśniowe oraz dolegliwości bólowe.

Warto także pamiętać, że rejonami najbardziej obciążonymi na złamania osteoporotyczne są kręgi lędźwiowe, szyjka kości udowej, nadgarstek, kości przedramienia oraz miednica. Urazy tych obszarów wiążą się z przewlekłym bólem, ograniczeniem ruchomości oraz obniżeniem jakości życia.

Przeciwwskazania do pracy fizycznej u osób z osteoporozą

Przeszkody do pracy zawodowej mogą wynikać z czynników funkcjonalnych. Bardzo często należą do nich złamania kompresyjne kręgosłupa lub złamanie szyjki kości udowej, które wiążą się z ograniczeniem mobilności i przewlekłym bólem.

Ponadto urazy w obrębie kręgosłupa prowadzą do deformacji szkieletu (np. pogłębiająca się kifoza) i stoją na przeszkodzie do wykonywania wielu czynności zawodowych, takich jak stanie, siedzenie czy dźwiganie przedmiotów.

Ważnym aspektem są także zaburzenia równowagi oraz czucia głębokiego, co zwiększa ryzyko potknięć i upadków. W takich sytuacjach pracownik zostaje poddany ocenie lekarza orzecznika, który może stwierdzić czasową bądź całkowitą niezdolność do pracy.

Jak pracować bezpiecznie z osteoporozą? Praktyczne wskazówki dla pracowników

Aby zminimalizować ryzyko upadków i bezpiecznie wykonywać obowiązki zawodowe, istotne jest odpowiednie dostosowanie stanowiska pracy do indywidualnych potrzeb pacjenta ze zdiagnozowaną osteoporozą. Do podstawowych zasad należy:

1. ergonomiczne wyposażenie stanowiska
2. odpowiednie krzesło – regulowane krzesła z podparciem lędźwiowym, siedzisko powinno mieć odpowiednią głębokość i miękkość oraz być wyposażone w podłokietniki,
3. biurko z regulacją wysokości – rekomendowane jest takie umożliwiające pracę zarówno w pozycji siedzącej, jak i stojącej, dzięki czemu pozwala na regularne zmiany pozycji i odciążenie kręgosłupa. Wpływa to także na aktywizację mięśni głębokich, co wspiera równowagę i koordynację,
4. ergonomiczna klawiatura i myszka – rekomendowanym rozwiązaniem jest płaska lub lekko nachylona klawiatura, aby nadgarstki były ułożone w neutralnej pozycji. Myszka powinna mieć ergonomiczny kształt dopasowany do anatomii dłoni,
5. regularne przerwy i aktywność w ciągu dnia – długotrwałe siedzenie w jednej pozycji sprzyja sztywności stawów oraz osłabia mięśnie posturalne. Zalecane jest wykonywanie krótkich przerw co 30-60 minut. Nawet minutowy ruch pobudza krążenie krwi i zmniejsza ryzyko mikrourazów.

W pracy fizycznej należy zadbać o ograniczenie dźwigania ciężkich przedmiotów lub wspomaganie się odpowiednim sprzętem (wózkami transportowymi oraz podnośnikami). Osobom z osteoporozą pracującym fizycznie zalecane może być po konsultacji lekarskiej stosowanie specjalnego pasa ortopedycznego, który ma za zadanie wspierać stabilizację odcinka lędźwiowo-krzyżowego. Równie istotne jest noszenie antypoślizgowego obuwia oraz odpowiednie tempo pracy i przerwy.

Jeśli stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie pracy fizycznej, warto rozważyć proces przekwalifikowania. Bezpiecznym typem aktywności zawodowej dla osób z osteoporozą jest praca biurowa w kontrolowanym środowisku, ponieważ wiąże się z najmniejszym ryzykiem upadków i przeciążeń fizycznych.

Zawody takie jak prace administracyjne, edukacyjne czy praca zdalna poprawiają bezpieczeństwo i komfort życia. Jednak poza pracą należy włączyć do swojego trybu życia bezpieczną aktywność fizyczną, która będzie wspierała tkankę kostną, siłę mięśniową oraz równowagę.

Bibliografia:

1. Głuszko P. i in., Zalecenia postępowania diagnostycznego i leczniczego w osteoporozie w Polsce. Aktualizacja 2022, Endokrynologia Polska 2023, 74 (1): 21-31.
2. https://www.gov.pl/web/wsse-wroclaw/zdrowe-kosci---osteoporoza [dostęp 17.06.2025].
3. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP), Dostosowanie stanowiska pracy do potrzeb osób z ograniczeniami zdrowotnymi, 2022.